Bảo đảm an toàn hồ đập

Sau các đợt thiên tai liên tiếp, đặc biệt là bão số 10 và 11 (năm 2025) hệ thống công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh bị hư hỏng nặng. Trước thực tế đó, tỉnh đã và đang khẩn trương triển khai các giải pháp duy tu, sửa chữa, gia cố nhằm bảo đảm an toàn công trình, phục vụ sản xuất và giảm thiểu rủi ro trong mùa mưa lũ.

Toàn tỉnh hiện có 7.203 công trình thủy lợi phục vụ tưới tiêu cho hơn 79.700 ha đất nông nghiệp, gồm 500 hồ chứa, 4.588 đập dâng, 85 trạm bơm cùng hàng nghìn công trình nhỏ lẻ khác. Tổng chiều dài kênh mương trên 8.000 km, trong đó hơn 5.575 km đã được kiên cố hóa, đáp ứng tưới tiêu cho trên 85% diện tích lúa hằng năm.

Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình số 1 của tỉnh kiểm tra chống thấm thân đập hồ Cao Ngỗi, xã Trường Sinh.

Tuy nhiên, thiên tai đã gây thiệt hại lớn với 51 công trình thủy lợi, 20 công trình nước sạch bị hư hỏng; hơn 15.200 m kênh mương, 7.500 m kè bờ sông, suối cùng nhiều cống tiêu bị sạt trôi. Trước tình hình này, ngành chuyên môn đã xây dựng kế hoạch sửa chữa, bảo trì, ưu tiên các công trình phục vụ vùng sản xuất tập trung, khu vực thường xuyên ngập úng hoặc thiếu nước.

Ông Lê Anh Dũng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh cho biết, ngành đã xây dựng kế hoạch bảo trì, sửa chữa, ưu tiên các hệ thống phục vụ vùng sản xuất lớn, khu vực thường xuyên ngập úng hoặc thiếu nước. Cùng với đó, cơ quan chuyên môn triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu hồ đập, thiết lập bản đồ, hệ thống cảnh báo mưa lũ; nâng cao năng lực vận hành, ứng phó cho cơ sở. Nhiều địa phương đã chủ động huy động người dân khắc phục hư hỏng nhỏ, chuẩn bị cho vụ hè thu.

Trước thiệt hại do bão lũ, Trung ương đã hỗ trợ tỉnh 200 tỷ đồng để khắc phục hậu quả; đồng thời tỉnh đề nghị bổ sung 100 tỷ đồng từ Quỹ cứu trợ, trong đó 28,86 tỷ đồng dành cho hệ thống thủy lợi và cấp nước. Một số công trình tại xã Lâm Bình, phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 đã được phê duyệt kinh phí sửa chữa.

Trước diễn biến cực đoan của thời tiết, nguy cơ mất an toàn hồ đập, công trình thủy lợi và đê điều luôn tiềm ẩn. Các địa phương, đơn vị quản lý đã chủ động xây dựng phương án vận hành hồ chứa, lắp đặt hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm; tăng cường kiểm tra, gia cố các vị trí xung yếu nhằm kịp thời phát hiện sự cố, điều tiết nước, cảnh báo vùng hạ du.

Nhiều công trình trọng điểm như đập Quang Minh (Bắc Quang), hồ Nà Vàng (Thượng Lâm), hồ Noong Mò (Minh Quang), hồ Đèo Chắp (Yên Nguyên), hồ Ngòi Là (Minh Xuân), hồ Ngòi Cò (Minh Thanh)… đã được sửa chữa, nâng cấp đồng bộ, góp phần nâng cao khả năng tích trữ, điều tiết nước và bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ.

Hồ thủy lợi Ngòi Là nằm trên địa bàn phường Minh Xuân với diện tích rộng 80 ha, dung tích hữu ích trên 3,2 triệu m³ nước. Công trình có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho hơn 552 ha đất lúa, rau màu và nuôi thủy sản thuộc phường Minh Xuân và xã Yên Sơn. Những năm gần đây, hồ đã được đầu tư sửa chữa, nâng cấp các hạng mục như đập đầu mối, tràn xả lũ, cống, kênh dẫn nước, giúp công trình vận hành an toàn và phát huy hiệu quả cao hơn trong việc cấp nước cho sản xuất.

Đập thủy lợi Ngòi Là, phường Minh Xuân được đầu tư, nâng cấp cung cấp nước tưới và tạo điều kiện để người dân phát triển thủy sản, nâng cao thu nhập.

Anh Ngô Quyền, Phó Đội trưởng Đội quản lý khai thác công trình thủy lợi khu vực 1, phụ trách quản lý hồ thủy lợi Ngòi Là cho biết, nhờ được cải tạo, nâng cấp, hồ luôn bảo đảm cung cấp nguồn nước ổn định cho hàng trăm ha ruộng lúa của người dân. Đặc biệt trong vụ Xuân, khi nhu cầu nước tưới tăng cao, việc điều tiết nước từ hồ giúp nhiều cánh đồng có đủ nước để gieo cấy đúng thời vụ.

Công trình hồ chứa Cao Ngỗi, xã Trường Sinh dung tích 2,18 triệu m³ đang hoàn thiện, dự kiến đưa vào sử dụng trong tháng 5-2026. Đơn vị thi công đã hoàn thiện các hạng mục đập bê tông, hệ thống kênh dẫn, đường vận hành, nhà điều hành… Dự án có tổng vốn 250 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, không chỉ phục vụ tưới tiêu cho 140 ha đất nông nghiệp mà còn là nguồn cấp nước sinh hoạt cho trên 5.200 hộ dân các xã Trường Sinh, Phú Lương, Hồng Sơn.

Đồng chí Lê Hải Hùng, Phó Ban Dự án đầu tư xây dựng công trình số 1 tỉnh cho biết: Đơn vị thường xuyên kiểm tra, đôn đốc các đơn vị thi công bảo đảm tiến độ vượt lũ, tuân thủ nghiêm quy định an toàn đập. Công trình hồ chứa Cao Ngỗi dự kiến sẽ bàn giao đưa vào sử dụng trong tháng 5, trước mùa mưa năm 2026.

Theo ngành chuyên môn, việc bảo đảm an toàn hồ đập không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà cần sự phối hợp của chính quyền và người dân. Các địa phương đã phân công cán bộ trực theo dõi hồ chứa, xử lý nghiêm vi phạm như lấn chiếm lòng hồ, cản trở thoát lũ; tăng cường dự báo, điều tiết nước phục vụ sản xuất.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng được chú trọng; người dân vùng hạ du được hướng dẫn kỹ năng phòng tránh thiên tai, nắm rõ quy trình xả lũ. Ngành Nông nghiệp và Môi trường cũng tăng cường kiểm tra, đánh giá an toàn hồ đập, yêu cầu các địa phương rà soát, xây dựng phương án bảo vệ công trình trọng điểm, tập huấn kỹ năng vận hành cho cơ sở, bảo đảm an toàn sản xuất và đời sống nhân dân.

Bài, ảnh : Trang Tâm