Trở lại Làng Ngòi

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân Xuphanuvông tại Tuyên Quang. ảnh tư liệu.

Ông Nguyễn Tiến Dũng đã dành trọn 25 năm cống hiến ở vai trò Bí thư chi bộ, Trưởng thôn và nay là Tổ trưởng Tổ dân phố Làng Ngòi. Qua những câu chuyện đầy ắp tư liệu của ông về một thời kỳ lịch sử hào hùng, tôi quyết định tìm về Làng Ngòi để tận mắt chứng kiến sự đổi thay của vùng đất này. Con đường vào làng giờ đây đã được bê tông hóa rộng mở, uốn lượn giữa những cánh đồng thơm mùi rạ mới. Cái nắng hanh vàng quyện cùng hương rơm nồng đượm khiến bước chân người lữ khách không khỏi xao xuyến, liên tưởng đến bầu trời tuổi thơ cùng những ký ức nhuốm màu thời gian.

Ông Dũng dẫn tôi đi đến Khu tưởng niệm Bác Hồ cũng là sân nhà văn hóa Tổ dân phố Làng Ngòi, nơi có cây đa già, sần sùi in đậm dấu tích của thời gian. Như một nhà sử học, ông ngẩng cao đầu chỉ và thuyết minh với đầy sự tự tin và hào sảng. Ông bảo, nơi này, cây đa này là nơi Bác Hồ nghỉ chân sau khi từ Hang Bòng, xã Tân Trào đến Đá Bàn thăm và làm việc với các đồng chí trong Chính phủ kháng chiến Lào, đánh dấu mốc son quan trọng trong quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa hai nước Việt Nam-Lào vào cuối năm 1950.

Bí thư chi bộ Nguyễn Tiến Dũng đang giới thiệu về di tích Bác Hồ dừng chân.

Những câu chuyện về Bác Hồ đã thấm sâu vào tâm trí ông Dũng ngay từ thuở lọt lòng qua lời kể của ông nội là cụ Nguyễn Văn Cẩn (nguyên Chủ tịch Ủy ban kháng chiến lâm thời) và người cha thân yêu. Có lẽ vì thế mà những ký ức lịch sử ấy vẫn vẹn nguyên trong tâm trí ông như vừa mới hôm qua. Ông bồi hồi nhớ lại buổi trưa định mệnh đó, khi gia đình chỉ nghe phong thanh có đoàn cán bộ Trung ương về hội kiến với các đồng chí Lào và sẽ ghé qua nhà dùng bữa cơm thân mật.

Để thiết đãi đoàn cán bộ, cụ Cẩn khi ấy đã không ngần ngại xắn quần, xuống ao đánh bắt cho bằng được con cá mè to gần 6 kg. Thế nhưng, bữa cơm vừa dứt thì thực dân Pháp bất ngờ dội bom xuống khu vực Suối Khoáng. Trước tình thế nguy cấp, các cán bộ địa phương đã nhanh chóng đưa Bác đến nghỉ chân dưới gốc cây đa (vị trí Nhà văn hóa Tổ dân phố Làng Ngòi hiện nay) và mang cơm lên mời Người dùng bữa để đảm bảo an toàn.

JMột đoàn cán bộ Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào thăm di tích lịch sử tại TDP Làng Ngòi, phường Mỹ Lâm.

Từ điểm dừng chân tạm thời trong khói lửa chiến tranh, gốc cây đa Làng Ngòi đã đi vào tâm thức của nhân dân như một di tích lịch sử thiêng liêng. Suốt nhiều thập kỷ qua, bà con vẫn luôn tự hào chăm sóc và bảo vệ nơi này, coi đó là minh chứng sống động cho tình cảm gắn bó giữa Bác Hồ và nhân dân địa phương.

Trong niềm tự hào về truyền thống quê hương, ông Dũng dõng dạc giới thiệu với chúng tôi về những cột mốc lịch sử tại Làng Ngòi và Đá Bàn - nơi đã chứng kiến bước trưởng thành vượt bậc của cách mạng Lào. Tháng 8 năm 1950, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Ít - xa - la được tiến hành. Đại hội họp tại gò Tre xóm Thổ làng Ngòi, xã Mỹ Bằng khi đó, này là Tổ dân phố Làng Ngòi, phường Mỹ Lâm.

Đoàn đại biệu Bộ CHQS tỉnh Phông Sa Lỳ (Lào) thăm nhà làm việc của Chủ tịch Xuphanuvong tại TDP Làng Ngòi.

Đại hội đã thông qua cương lĩnh 12 điểm, bầu ra Chính phủ kháng chiến Lào và Uỷ ban Trung ương Mặt trận Ít - xa - la. Còn di tích Đá Bàn là nơi Chủ tịch Xu - pha - nu - vông ở và làm việc. Sau Đại hội đại biểu Mặt trận Ít - xa - la, để đảm bảo bí mật, khoảng cuối năm 1950 Chính phủ kháng chiến Lào được chuyển đến xóm Đá Bàn. Nơi này nằm trên sườn núi, cách khu dân cư khoảng 600 m. Ở đây có một hang đá lớn. Hang này được chọn làm nơi ở và làm việc của Hoàng thân Xu - pha - nu - vông, Chủ tịch Chính phủ kháng chiến Lào.

Đồng chí Nguyễn Đại Thành, Bí thư Đảng ủy phường Mỹ Bằng xúc động: Bác Hồ đã từng nói: “Việt - Lào hai nước chúng ta/Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long”. Di tích tại Làng Ngòi - Đá Bàn không chỉ là địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân hai nước Việt - Lào, mà còn là điểm du lịch hấp dẫn, góp phần phát triển du lịch lịch sử trên địa bàn tỉnh.

Nhà ở và làm việc của Hoàng thân Xuphanuvông tại TDP Làng Ngòi.

Từ cánh đồng Làng Ngòi nhìn ra xa, dãy núi Là (núi Ngọc Linh xưa) hiện lên sừng sững giữa đất trời. Theo lời ông Dũng, chỉ cần đi bộ tắt qua cánh đồng khoảng 1 km là có thể tiếp cận khu di tích lịch sử của Lào. Nhắc đến giai đoạn này, ông bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước tầm vóc của Bác Hồ: Dù tuổi đã cao, Bác vẫn lặn lội băng rừng thăm các vị lãnh tụ Lào. Sự tinh tế và chu đáo của Người không chỉ dành cho dân tộc Việt Nam mà còn lan tỏa tới cả những người anh em Đông Dương.

Khi được hỏi về việc trông nom vùng đất thiêng này, ông Dũng chia sẻ thêm về một tấm gương thầm lặng. Đó là cụ Vũ Xuân Đài, hội viên Hội người cao tuổi địa phương. Đều đặn mỗi dịp rằm và mùng Một hằng tháng, cụ Đài lại tự nguyện tới quét dọn, chỉnh trang di tích. Chút kinh phí ít ỏi 50.000 đồng mỗi tháng cụ nhận được cũng chỉ để mua sắm vật tư, chổi tre dọn dẹp, như một cách để giữ cho nơi lưu dấu chân Bác luôn sạch sẽ, tôn nghiêm.

Học sinh Trường PT Dân tộc Nội trú THPT Tỉnh Tuyên Quang thăm di tích Cách mạng Lào tại TDP Làng Ngòi.

Làng Ngòi hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ trên lộ trình đô thị hóa. Với 184 hộ dân và mức thu nhập bình quân đầu người vượt ngưỡng 40 triệu đồng/năm, diện mạo vùng đất cách mạng đã thực sự khởi sắc. Thế nhưng, điều khiến ông Dũng tự hào hơn cả con số tăng trưởng chính là sự đồng thuận, đoàn kết của nhân dân suốt hai thập kỷ qua. Tại đây, ý thức bảo tồn di tích đã thấm sâu vào máu thịt mỗi người dân, trở thành sợi dây kết nối các thế hệ. Việc gìn giữ địa chỉ đỏ này không chỉ là trách nhiệm với tổ tiên, mà còn là cách để người dân Làng Ngòi tiếp nối và khẳng định tình hữu nghị Việt - Lào sắt son, để mạch nguồn lịch sử ấy mãi chảy tràn trong tâm hồn thế hệ mai sau.

Ghi chép: Lê Duy