Tinh gọn bộ máy: Để mọi quyết sách gần cuộc sống và nhân dân hơn

Gần một năm sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành trên cả nước, những chuyển động ban đầu đã cho thấy một hướng đi đúng. Bộ máy gọn hơn, phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh mẽ.

Nhưng thực tiễn cũng đặt ra không ít yêu cầu mới về năng lực cán bộ, nguồn lực thực thi, cơ chế vận hành và phương thức quản trị để mô hình này thực sự phát huy hiệu quả lâu dài.

Tại Hội nghị Hội đồng Nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 vừa diễn ra ở Hà Nội, một thông điệp được nhắc đi nhắc lại từ nhiều góc độ khác nhau, chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà là đổi mới cách quản trị, cách điều hành và cách phục vụ nhân dân.

Đó cũng là yêu cầu được Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh khi cho rằng yếu tố cốt lõi của mô hình này là tái cấu trúc lại phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân, linh hoạt hơn, hiệu quả hơn và kiến tạo phát triển đất nước nhanh hơn.

Từ thực tiễn vận hành gần một năm qua, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận. Hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp tiếp tục được đổi mới theo hướng thực chất hơn. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng cơ chế phân cấp, phân quyền, tăng quyền chủ động cho cơ sở, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình.

Tại Cần Thơ, từ ngày 1/7/2025 đến nay, Hội đồng Nhân dân thành phố đã tổ chức 11 kỳ họp, ban hành hơn 150 nghị quyết, trong đó có nhiều nghị quyết quan trọng về thể chế, phân cấp phân quyền, phát triển kinh tế-xã hội, ngân sách và công tác tổ chức, bộ máy, cán bộ. Không chỉ dừng ở quyết nghị, hoạt động giám sát cũng được đổi mới theo hướng đi sâu vào hiệu quả thực thi, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Ở Hà Tĩnh, kinh nghiệm được đúc kết là phải chuyển từ tư duy "xem xét văn bản" sang "giám sát quyền lực thông qua văn bản", kịp thời phát hiện những quy định chồng chéo, thiếu tính khả thi để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện.

Nhiều tham luận tại hội nghị cho thấy một xu hướng chung đang hình thành, đó là Hội đồng nhân dân không chỉ làm nhiệm vụ quyết nghị và giám sát mà phải trở thành thiết chế kiến tạo phát triển, đồng hành cùng chính quyền tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và nâng cao chất lượng quản trị địa phương.

Để đáp ứng yêu cầu đó, chuyển đổi số đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất. Hà Nội đã xây dựng Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Khối cơ quan dân cử thành phố giai đoạn 2026-2031, tầm nhìn 2045, đồng thời hình thành Kho cơ sở dữ liệu dùng chung của Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp, hướng tới quản trị bằng dữ liệu và ứng dụng AI trong hoạt động của đại biểu tại nghị trường.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà phát biểu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Theo Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà, chuyển đổi số không đơn thuần ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện tư duy quản trị phương thức điều hành và cách thức phục vụ nhân dân, chuyển từ theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp cũng ghi nhận nhiều cách làm mới. Hệ thống quản lý văn bản điện tử liên thông, họp không giấy tờ, điều hành số, làm sạch dữ liệu đảng viên, các tổ công tác tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở đã góp phần giảm mạnh đầu mối tổ chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Những kết quả bước đầu đó càng có ý nghĩa khi đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng ở mức hai con số.

Qua các cuộc kiểm tra, giám sát tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đều nhấn mạnh một yêu cầu xuyên suốt. Đó là muốn đạt các mục tiêu phát triển mới thì không thể vận hành bằng mô hình cũ, cách làm cũ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu Hà Nội phải đi đầu trong xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, dữ liệu hóa, điều hành số; giảm tối đa cơ chế xin-cho, giảm trung gian hành chính, giảm hội họp hình thức.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc hội nghị. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đề nghị Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, thực chất; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Một nội dung được các lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt nhấn mạnh là chất lượng đội ngũ cán bộ. Chúng ta không thể đặt yêu cầu phát triển rất cao nhưng lại bằng lòng với đội ngũ cán bộ thiếu khát vọng, thiếu tinh thần đổi mới, sợ trách nhiệm, làm việc cầm chừng. Đánh giá cán bộ phải dựa trên kết quả, sản phẩm, hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Đó cũng là vấn đề nổi lên từ thực tiễn địa phương.

Tại Khánh Hòa, sau một năm vận hành mô hình mới, bộ máy cơ bản ổn định nhưng nhiều xã, phường vẫn thiếu nhân lực ở các lĩnh vực công nghệ thông tin, tài chính-kế toán, đất đai, xây dựng. Một bộ phận cán bộ cơ sở còn lúng túng trước những yêu cầu mới, nhất là xử lý công việc trên môi trường số.

Nhiều địa phương phản ánh việc phân cấp, phân quyền đã được đẩy mạnh nhưng chưa đi kèm đầy đủ nguồn lực, nhân lực và hướng dẫn chuyên môn tương ứng. Có nơi được giao thêm việc nhưng chưa được bổ sung điều kiện để thực hiện hiệu quả.

Không chỉ vấn đề con người, hạ tầng số cũng bộc lộ những bất cập. Tại Khánh Hòa, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung của một số bộ, ngành còn vận hành chưa ổn định, dữ liệu báo cáo chưa đầy đủ, gây khó khăn cho công tác quản lý và đánh giá.

Ở Cần Thơ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cũng chỉ rõ hạ tầng số, chất lượng nguồn nhân lực và đội ngũ cán bộ cấp xã vẫn là những điểm cần tiếp tục khắc phục.

Thực tế đó cho thấy tinh gọn bộ máy không phải là đích đến cuối cùng. Điều quan trọng hơn là phải nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy sau khi đã được sắp xếp, tinh gọn. Muốn vậy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất hơn theo đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Nhưng giao quyền phải đi đôi với giao nguồn lực, giao nhiệm vụ phải đi đôi với bảo đảm điều kiện thực hiện.

Nhiều kiến nghị từ cơ sở đã tập trung vào các nội dung này. Đó là hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách cho cấp xã; bổ sung nhân lực ở những lĩnh vực chuyên môn còn thiếu; xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung; ban hành hướng dẫn thống nhất về chuyển đổi số; xử lý hiệu quả tài sản công dôi dư sau sắp xếp; hoàn thiện cơ chế tiền lương theo vị trí việc làm.

Cùng với đó là tiếp tục đổi mới công tác kiểm tra, giám sát theo hướng đồng hành, cảnh báo sớm, tháo gỡ khó khăn thay vì chỉ phát hiện sai sót. Kiểm tra phải trở thành động lực thúc đẩy phát triển, không phải lực cản của đổi mới.

Gần một năm thực hiện cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đi đúng hướng. Bộ máy gọn hơn, trách nhiệm rõ hơn, nhiều việc được giải quyết nhanh hơn, khoảng cách giữa chính quyền với người dân được rút ngắn hơn. Nhưng đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Điều quan trọng nhất lúc này là tiếp tục nhìn thẳng vào những hạn chế đang tồn tại để kịp thời điều chỉnh, hoàn thiện. Và tất cả các quyết sách phải gần cuộc sống hơn!.​