Panhou - nơi người Dao giữ rừng bằng du lịch

Con đường dẫn vào Panhou Retreat uốn lượn giữa rừng tre, ruộng bậc thang và những mái nhà thấp thoáng trong sương. Càng đi sâu, không gian càng tĩnh lặng. Mùi đất ẩm, mùi gỗ, mùi lá thuốc quyện trong hơi sương khiến người ta có cảm giác như vừa bước khỏi nhịp sống vội vã ngoài kia để trở về với thiên nhiên nguyên bản.

Panhou Retreat nằm tại thôn Làng Giang, xã Thông Nguyên, tỉnh Tuyên Quang. Khu nghỉ dưỡng này vừa được World Travel Awards vinh danh là “Khu nghỉ dưỡng xanh hàng đầu châu Á năm 2025”, vượt qua nhiều ứng viên đến từ Nhật Bản, Thái Lan hay Indonesia.

Nhưng điều khiến nhiều du khách nhớ về Panhou không nằm ở danh hiệu quốc tế, mà ở cảm giác bình yên hiếm có giữa đại ngàn.

Panhou Retreat nép mình giữa đại ngàn Thông Nguyên trong sương sớm.

Toàn bộ khu nghỉ dưỡng được thiết kế dựa trên cảm hứng kiến trúc truyền thống của người Dao đỏ. Những bungalow mái lá, nhà trình tường, lối đi lát đá nhỏ uốn quanh các gốc cây… đều sử dụng vật liệu địa phương như tre, gỗ, đá suối, đất nén, mái lá. Không gian mở đón ánh sáng tự nhiên và gió núi, tạo nên sự mộc mạc nhưng tinh tế.

Điều đặc biệt hơn cả là triết lý vận hành gắn chặt với thiên nhiên. Panhou ưu tiên sử dụng năng lượng mặt trời, xử lý nước thải bằng công nghệ sinh thái, giảm thiểu rác thải nhựa, dùng sản phẩm nông nghiệp hữu cơ từ địa phương và theo đuổi mô hình 3R: giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế.

Ở Panhou, những hàng cây mọc tự nhiên được giữ nguyên, lối đi được thiết kế “nép” theo dáng rừng chứ không phá rừng để mở rộng không gian. Buổi sáng, từ hiên phòng nghỉ, du khách có thể nhìn thấy sương bảng lảng trên ruộng bậc thang. Buổi chiều, nắng xiên qua rừng tre, phủ vàng lối đá nhỏ. Đêm xuống, tiếng suối hòa cùng tiếng côn trùng tạo nên thứ âm thanh yên bình mà nhiều người phố thị từ lâu đã quên mất.

Ít ai biết rằng phía sau không gian yên bình ấy là hành trình hơn 20 năm theo đuổi mô hình du lịch bền vững giữa vùng núi cao của những người sáng lập Panhou Retreat. Không phát triển theo hướng mở rộng ồ ạt, khu nghỉ dưỡng lựa chọn cách tăng trưởng chậm, giữ tối đa cảnh quan nguyên bản và ưu tiên sự hài hòa với thiên nhiên.

Ông Vũ Thế Phương, Chủ tịch UBND xã Thông Nguyên cho biết, nhiều năm trước, người dân nơi đây chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp và khai thác tự nhiên. Khi du lịch sinh thái phát triển, đặc biệt với mô hình như Panhou Retreat, người dân dần thay đổi nhận thức, hiểu rằng giữ rừng cũng chính là giữ sinh kế lâu dài cho cộng đồng.

Du khách đến nghỉ dưỡng, được các lễ tân phục vụ là người địa phương đón tiếp nhiệt tỉnh, chu đáo.

Theo ông Phương, điều đáng quý nhất của mô hình này là phát triển du lịch nhưng không đánh đổi môi trường. Những cánh rừng, nguồn nước, tri thức bản địa hay kiến trúc truyền thống của người Dao đỏ không bị mất đi, mà ngược lại đang trở thành giá trị cốt lõi để hút khách du lịch.

Có lẽ bởi vậy mà giữa dòng chảy du lịch hiện đại với nhiều công trình bê tông hóa, Panhou vẫn chọn cách lặng lẽ nép mình giữa rừng già.

Ông Lê Quang Huy, Quản lý vận hành Khu du lịch Panhou Retreat cho biết, điều mà khu nghỉ dưỡng theo đuổi nhiều năm nay không phải là phát triển thật nhanh, mà là phát triển hài hòa với thiên nhiên và cộng đồng địa phương. Theo ông Huy, du khách tìm đến Panhou không chỉ để nghỉ dưỡng mà còn để trải nghiệm một không gian sống gần gũi với thiên nhiên, nơi văn hóa người Dao đỏ vẫn hiện diện trong từng nếp nhà, món ăn, bài thuốc và nhịp sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, giữ rừng, giữ cảnh quan và giữ bản sắc bản địa cũng chính là cách để du lịch tồn tại bền vững.

Nếu thiên nhiên tạo nên vẻ đẹp của Panhou thì con người mới là linh hồn của nơi này.

Người Dao đỏ ở Thông Nguyên từ bao đời sống dựa vào rừng. Rừng cho họ cây thuốc, nguồn nước, vật liệu dựng nhà và cả những phong tục, tập quán gắn với đời sống cộng đồng. Với họ, rừng không chỉ là tài nguyên mà còn là một phần văn hóa.

Không chỉ tạo việc làm cho người dân địa phương, Panhou Retreat còn trích một phần doanh thu lưu trú để hình thành Quỹ phát triển bền vững, phục vụ các hoạt động trồng cây, bảo vệ nguồn nước, hỗ trợ sinh kế và đào tạo kỹ năng cho cộng đồng địa phương. Với nhiều người dân Thông Nguyên, du lịch giờ không còn đứng ngoài cuộc sống bản làng, mà đã trở thành động lực để giữ rừng và gìn giữ văn hóa truyền thống.

Ngôi nhà nghỉ đẹp như trong câu truyện cổ tích, trong khu nghỉ dưỡng Panhou Retreat Thông Nguyên.

Ở Panhou Retreat hôm nay, 100% nhân sự là người dân tộc thiểu số địa phương. Từ những cô gái Dao đỏ từng chỉ quen nương rẫy, nay có thể giao tiếp với du khách quốc tế, hướng dẫn trải nghiệm văn hóa bản địa và kể câu chuyện về quê hương mình bằng sự tự tin và niềm tự hào.

Người phụ nữ Dao đỏ nhẹ nhàng chuẩn bị nồi lá thuốc nghi ngút khói. Những loại lá được hái từ rừng, phơi đúng độ, phối theo bài thuốc bí truyền đã lưu truyền qua nhiều thế hệ. Du khách ngâm mình trong làn nước thảo dược nóng, nghe mùi hương ngai ngái của núi rừng lan tỏa, cảm nhận sự thư thái giữa không gian tĩnh lặng.

Không chỉ tắm lá thuốc, du khách còn có thể làm giấy dó, học nấu món ăn dân tộc, thưởng trà thảo dược, trekking xuyên rừng hay ngồi bên bếp lửa nghe người Dao kể chuyện về núi rừng và bản làng. Mỗi trải nghiệm không đơn thuần là dịch vụ du lịch mà còn là cách gìn giữ tri thức bản địa đang đứng trước nguy cơ mai một.

Du khách đến du lịch nghỉ dưỡng, được trải nghiệm cùng làm món bánh dày của địa phương.

Ông Triệu Mềnh Quyên, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thông Nguyên chia sẻ, từ khi Panhou Retreat đi vào hoạt động, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Dao đỏ được khơi dậy mạnh mẽ hơn. Người dân không còn mặc cảm với những nét văn hóa bản địa của mình mà ngược lại ngày càng tự hào hơn.

Theo ông Quyên, khu nghỉ dưỡng tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương, khuyến khích người dân phát triển nghề thủ công, trồng rau sạch, giữ gìn lễ hội truyền thống và bảo vệ cảnh quan tự nhiên. “Du khách đến đây vì muốn nhìn thấy rừng xanh, muốn trải nghiệm văn hóa nguyên bản. Nếu rừng mất đi thì du lịch cũng không còn”, ông Quyên nói.

Không gian ở Panhou vì thế không chỉ là nơi nghỉ dưỡng mà giống như một “ngôi làng Dao” thu nhỏ giữa đại ngàn. Những họa tiết đỏ đặc trưng trên trang phục người Dao trở thành điểm nhấn trong kiến trúc. Những món ăn địa phương được nâng niu như một phần ký ức văn hóa. Tiếng khèn, lời hát bên lửa trại buổi tối khiến du khách cảm nhận rõ hơn hơi thở của miền sơn cước.

Nhiều du khách tìm đến Panhou không phải để “check-in”, mà để sống chậm lại giữa thiên nhiên. Có người dành cả buổi sáng chỉ để đi bộ dưới rừng tre, nghe tiếng nước chảy và hít căng lồng ngực mùi hương của núi. Có người ngồi hàng giờ bên hiên nhà nhìn sương tan trên ruộng bậc thang. Cũng có người trở lại nhiều lần chỉ vì nhớ cảm giác bình yên nơi này.

Ở Thông Nguyên hôm nay, những cánh rừng xanh không chỉ được giữ bởi các quy định bảo vệ rừng, mà còn được giữ bằng chính sinh kế của người dân.

Khách du lịch đi bộ trải nghiệm phong cảnh giữa núi rừng Thông Nguyên.

Du lịch đã mở ra một hướng đi khác cho đồng bào vùng cao: thay vì khai thác rừng theo cách tận thu, người dân giữ lấy vẻ nguyên sơ của thiên nhiên để phát triển du lịch bền vững. Và trong hành trình ấy, Panhou Retreat đang trở thành một minh chứng rõ nét cho cách làm du lịch dựa trên bảo tồn thiên nhiên và gìn giữ văn hóa bản địa.

Giữa đại ngàn Thông Nguyên, Panhou giống như một ‘ốc đảo xanh’ lặng lẽ nép mình dưới tán rừng già. Không tách mình khỏi cộng đồng, khu nghỉ dưỡng chọn cách sống cùng bản làng, cùng tiếng suối, nếp nhà, ruộng bậc thang và nhịp sinh hoạt của người Dao đỏ. Có lẽ vì thế mà nhiều du khách sau khi rời đi vẫn nhớ mãi cảm giác bình yên rất khó gọi tên nơi này.

Khi chiều buông xuống giữa đại ngàn Thông Nguyên, khói bếp bảng lảng bay lên từ những mái nhà nép dưới tán cây, tiếng suối vẫn róc rách giữa rừng sâu, tiếng khèn ai đó vọng ra bên ánh lửa… Người ta chợt hiểu rằng vẻ đẹp lớn nhất của du lịch không nằm ở sự hào nhoáng, mà ở khả năng giữ lại linh hồn của một vùng đất.

Và ở Panhou, người Dao đỏ đang làm điều đó theo cách bình dị nhất: giữ rừng bằng du lịch, giữ văn hóa bằng chính nhịp sống của mình.

Bài, ảnh: Đức Quý