“Khúc lãng du Cụ Mén” rời cánh đồng làng bước ra thế giới

Ngay từ ngày đầu (1/9) chính thức được phát hành trên nền tảng thương mại điện tử Amazon, bản tiếng Anh tập thơ The Wandering Ballad of Cụ Mén (Khúc lãng du Cụ Mén) của tác giả Phạm Hồng Điệp đã vươn lên vị trí số 1 trong bảng xếp hạng Amazon Hot New Releases ở hai hạng mục Asian Poetry và Poetry of Places.

Trong những ngày tiếp theo, liên tục cho đến hôm nay (10/9), tập thơ vẫn giữ ổn định ở vị trí số 2 Amazon Best Sellers tại cả hai hạng mục này. Những thứ hạng có thể thay đổi theo từng thời điểm, nhưng dấu mốc ban đầu ấy cho thấy một tác phẩm mang đậm chất liệu văn hóa Việt Nam đã tìm được lối đi vào không gian đọc toàn cầu.

The Wandering Ballad of Cụ Mén luôn chiếm vị trí số 1 và 2 trong bảng xếp hạng Amazon Hot New Releases ở hai hạng mục Asian Poetry và Poetry of Places. (Ảnh: QUỐC HẢI)

The Wandering Ballad of Cụ Mén (Khúc lãng du Cụ Mén) với bản ban đầu là song ngữ Việt-Anh ra mắt vào ngày 22/4 năm nay tại Hà Nội do dịch giả Khánh Phương chuyển ngữ sang tiếng Anh.

Nói về công việc dịch thuật, chuyển ngữ tập thơ, dịch giả Khánh Phương từng chia sẻ với báo chí: “Tôi đã quen với việc giữ sự tỉnh táo và khoảng cách cần thiết, nhưng với tác phẩm này, lại cho phép mình đắm chìm trong công việc chuyển ngữ bằng những rung động rất riêng trước hình ảnh đất nước, con người, không gian, thời gian và như đang phiêu cùng Cụ Mén qua những mùa nắng, mưa của bản làng miền núi, của những chợ phiên và các đêm hội rộn rã”.

Tập thơ được kết cấu giống như một trường ca về người nông dân gắn bó đồng ruộng với mong muốn mang về những đổi thay phát triển của những làng quê Việt Nam. Có những trường đoạn được sắp xếp theo từng chương, trong đó có nhiều bài thơ không phải đứng riêng mà là sự nối mạch về một nhân vật Cụ Mén.

Đó là những câu chuyện thơ kể về hành trình của một người nông dân đã ở tuổi xưa nay hiếm, nhưng vẫn không ngừng đi, quan sát và đối thoại với cuộc đời. Cả đời ông chuyên cần làm nông, cày sâu cuốc bẫm làm ra hạt lúa củ khoai cùng tình yêu đối với những sản phẩm thuần nông, mộc mạc, chân chất, để rồi thi vị hóa thành quả lao động của mình thành thơ ca.

Trong hành trang của Cụ Mén có ruộng đồng, làng xóm, bữa cơm, ngày Tết và nghĩa tình, có sự hóm hỉnh của một người từng trải, lòng nhân hậu của người biết thương đất, thương người. Qua những chuyến đi từ sông nước, núi rừng, bản làng trên núi cao đến phố thị, vừa tiếp nhận những đổi thay của thời đại, vừa giữ lại phần căn cốt quê hương.

Bản tiếng Anh The Wandering Ballad of Cụ Mén (Khúc lãng du Cụ Mén). (Ảnh: QUỐC HẢI)

Niềm vui khi tác phẩm nhận được sự quan tâm của bạn đọc, xếp ở vị trí tốp đầu trên nền tảng Amazon không chỉ đến từ những con số thống kê, với tác giả Phạm Hồng Điệp, điều đáng quý hơn là khi nhân vật trong tập thơ đã được anh ấp ủ trong những sáng tác suốt hơn 20 năm qua bắt đầu có một đời sống riêng trong cảm nhận của bạn đọc và nay đã bước ra với thế giới.

Là một trong những người đầu tiên dành sự quan tâm cho bản tiếng Anh The Wandering Ballad of Cụ Mén (Khúc lãng du Cụ Mén), ông Pierre Bordeaux, CEO Apex International SAS tại Pháp cho biết: “Cụ Mén không chỉ là nhân vật của riêng tác giả. Ở một mức độ nào đó, Cụ là hình ảnh được kết tinh từ đời sống của nhiều thế hệ người Việt Nam. Một con người nhỏ bé nhưng có nội tâm rộng mở; sống mộc mạc nhưng không hề nghèo nàn về tinh thần; gắn bó với quê hương nhưng vẫn đủ khát vọng để đi xa. Tôi nghĩ đây chính là điều giúp tác phẩm có khả năng vượt qua ranh giới của ngôn ngữ và địa lý".

Ông Pierre Bordeaux cũng nhận xét: “Bạn đọc quốc tế có thể chưa hiểu hết mọi phong tục hay lớp nghĩa văn hóa Việt Nam, nhưng họ vẫn có thể nhận ra những giá trị phổ quát trong hành trình của Cụ Mén ở tập thơ: tình yêu quê hương, sự tôn trọng lao động, lòng nhân ái và nhu cầu tìm hiểu chính mình”.

Các đại biểu tham dự sự kiện NETRI Workshop 4 tại Canberra, Australia cùng tập thơ The Wandering Ballad of Cụ Mén. (Ảnh: QUỐC HẢI)

Một bạn đọc nữ là Taylor Swift khi tham gia sự kiện tại Australia ngày 3/9 và được tác giả tặng sách, đã có những cảm nhận về tập thơ: “Cụ Mén trong cuốn sách là một nhân vật vô cùng ấm áp và giàu tình người; câu chuyện đã khắc họa nhiều chi tiết nhỏ về cuộc sống, gia đình và những ký ức Việt Nam một cách rất tự nhiên. Điều tôi thích nhất chính là sự hài hước và cảm giác thân thuộc xuyên suốt cuốn sách. Nó nhắc nhở tôi rằng những khoảnh khắc bình dị cũng có thể mang lại ý nghĩa sâu sắc đến nhường nào. Tôi thật sự rất thích cuốn sách này”.

Sự ghi nhận của bạn đọc đến từ các nền văn hóa khác cho thấy những giá trị được chuyển tải trong tác phẩm không hoàn toàn bị giới hạn bởi ngôn ngữ hay địa lý. Câu chuyện càng mang bản sắc riêng, đôi khi càng có cơ hội chạm tới những tình cảm phổ quát: tình yêu quê hương, sự gắn bó với gia đình, lòng bao dung và khát vọng sống có ý nghĩa.

Chỉ ít ngày sau khi lên kệ Amazon, The Wandering Ballad of Cụ Mén (Khúc lãng du Cụ Mén) tiếp tục có mặt tại Canberra, Australia. Ngày 4/9, bản tiếng Anh của tác phẩm được giới thiệu bên lề sự kiện “Vietnam Update 2026”, tổ chức tại Crawford School of Public Policy thuộc Đại học quốc gia Australia. Hội nghị mang chủ đề “Việt Nam: 40 năm Đổi mới và Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, quy tụ các học giả, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách trao đổi về thể chế, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo, đầu tư và tương lai phát triển của Việt Nam.

Giữa một không gian học thuật hướng tới những vấn đề lớn của đất nước, sự xuất hiện của tập thơ về người nông dân Việt Nam đã tạo nên một lát cắt khác về văn hóa Việt Nam.

Bạn đọc quốc tế có thể chưa hiểu hết mọi phong tục hay lớp nghĩa văn hóa Việt Nam, nhưng họ vẫn có thể nhận ra những giá trị phổ quát trong hành trình của Cụ Mén ở tập thơ: tình yêu quê hương, sự tôn trọng lao động, lòng nhân ái và nhu cầu tìm hiểu chính mình.

Ông Pierre Bordeaux, CEO Apex International SAS

Ngày 5/9, bản tiếng Anh Khúc lãng du Cụ Mén lại xuất hiện tại sự kiện NETRI Workshop 4 ở Canberra trong khuôn khổ SheMBA by HP Global X, hướng tới phụ nữ đa văn hóa, những người khởi nghiệp và lãnh đạo các dự án cộng đồng. Trong một ngày bàn về quản lý dòng tiền, thuế, bảo hiểm và nguồn vốn, cuốn sách là món quà văn hóa ý nghĩa tặng đến các đại biểu, mở thêm những cuộc trò chuyện giữa kinh doanh, giáo dục và đời sống.

Tác giả Phạm Hồng Điệp đón nhận Kỷ lục Việt Nam và Kỷ lục thế giới với tác phẩm Khúc lãng du Cụ Mén tại Hà Nội ngày 22/4/2026. (Ảnh: QUỐC HẢI)

Nhân vật Cụ Mén trong The Wandering Ballad of Cụ Mén cứ thế đã bước ra thế giới bằng sự bình dị của một người nông dân, bằng ký ức cánh đồng và một “chất Việt” khó lẫn. Từ trang sách tiếng Việt đến bản dịch tiếng Anh, từ kệ sách Amazon đến những cuộc gặp gỡ tại Australia, hành trình ấy đang cho thấy văn hóa có thể đi xa từ những điều gần gũi nhất.

Cụ Mén đã rời cánh đồng làng. Và trên mỗi chặng đường, Cụ vẫn mang theo một phần hồn Việt để gặp gỡ những người đọc mới. Và chuyến lãng du ấy dường như chỉ vừa bắt đầu.