Động thái thuế quan đáng chú ý trước thềm thượng đỉnh Mỹ - Trung

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23-7 cho biết, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến thăm Mỹ vào ngày 24-9 và có cuộc gặp với nhà lãnh đạo Mỹ về vấn đề thương mại giữa hai nước, trong bối cảnh thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai cường quốc sẽ hết hiệu lực vào ngày 10-11 tới.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, Trung Quốc hồi tháng 5-2026. Ảnh: Reuters

Theo các nguồn tin, trong các cuộc đàm phán sơ bộ trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh, các quan chức Mỹ đã đưa ra khả năng giảm thuế đối với hàng chục tỷ USD hàng hóa Trung Quốc như giày dép, quần áo, đồ dùng nhà bếp và các mặt hàng tiêu dùng giá rẻ khác thuộc nhóm được gọi là Danh sách 4A trong cuộc điều tra theo Mục 301 về các hành vi thương mại không công bằng.

Tuy nhiên, phía Trung Quốc chưa nhất trí với danh sách do Mỹ đề xuất và muốn có phạm vi miễn giảm rộng hơn, theo nguồn tin của Nikkei Asia. Các sản phẩm thuộc Danh sách 4A có tổng trị giá khoảng 120 tỷ USD, hiện chịu mức thuế 7,5% được áp dụng theo thỏa thuận “Giai đoạn 1” ký hồi tháng 1-2020.

Hôm 30-8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết các mặt hàng đang được xem xét “có lẽ trị giá khoảng 30 tỷ USD hàng hóa không mang tính chiến lược, không thiết yếu ở mỗi bên”. Con số này phù hợp với mục tiêu được đề cập trong khuôn khổ Hội đồng Thương mại Mỹ - Trung được thành lập sau chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump hồi tháng 5.

Bloomberg đưa tin Mỹ đang cân nhắc áp thêm mức thuế 7,5% đối với hàng hóa Trung Quốc nhằm đối phó với tình trạng dư thừa công suất mà Washington cho rằng đang khiến hàng xuất khẩu giá rẻ của Trung Quốc tràn ngập thị trường toàn cầu. Tại cuộc họp các bộ trưởng tài chính Nhóm G20 hôm 30-8, ông Bessent kêu gọi các nước xem xét lại các thỏa thuận thương mại với Trung Quốc.

Hiện Trung Quốc phải đối mặt với mức thuế cao nhất trong số các đối tác thương mại lớn của Mỹ, bao gồm cả những mức thuế đã tồn tại trước năm 2025. Theo Mô hình Ngân sách Penn Wharton, mức thuế suất hiệu dụng bình quân đối với hàng hóa Trung Quốc là 23,2% tính đến tháng 6.

Giới phân tích cho rằng bước đi xem xét hạ thuế lần này cho thấy tại Washington đang hình thành nhận thức rõ hơn về những hạn chế của việc ngăn hàng hóa Trung Quốc, thông qua đó thúc đẩy việc làm trong lĩnh vực sản xuất tại Mỹ.

Nikkei Asia dẫn lời chuyên gia phân tích chính sách tại Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa Zichen Wang cho rằng chênh lệch thuế giữa hàng hóa Trung Quốc và các thị trường đang phát triển ở châu Á hiện không đáng kể.

“Nếu khoảng cách này tiếp tục thu hẹp, chiến lược đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc của chính quyền Tổng thống Trump, nếu vẫn tồn tại, sẽ mất đi sức mạnh”, chuyên gia này nhận định.

Trong khi đó, một số bên cho rằng đây là tín hiệu tạo đòn bẩy trước vòng đàm phán thương mại và kinh tế tiếp theo giữa hai nước.

Một loạt điểm nóng khác có thể ảnh hưởng tới chương trình nghị sự sắp tới của Thượng đỉnh Mỹ - Trung. Tuần trước, chính quyền Tổng thống Trump phát động chiến dịch cô lập kinh tế Iran. Tuy nhiên, Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của dầu xuất khẩu Iran, đã bác bỏ yêu cầu của Mỹ, khẳng định không công nhận các biện pháp trừng phạt đơn phương của Washington.

Các cuộc đàm phán thương mại còn có thể phức tạp hơn do Trung Quốc kiểm soát chặt chẽ nguồn khoáng sản quan trọng cần thiết cho xe điện, vũ khí và các ngành sản xuất công nghệ cao khác.

Một báo cáo của Đại học Kinh doanh và Kinh tế Quốc tế tại Bắc Kinh cho thấy xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Mỹ giảm gần 20% trong nửa đầu năm 2026, trong khi xuất khẩu sang ASEAN tăng 31% và sang Liên minh châu Âu tăng 39%. Kể từ tháng 5, Mỹ đã hạn chế nhập khẩu robot tiên tiến, bộ biến tần điện và bộ định tuyến Internet từ Trung Quốc theo các chỉ thị của Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC).