Định hình chiến lược mới giữa EU và Canada

Tín hiệu tăng cường mối quan hệ chiến lược EU-Canada được đưa ra sau khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen tuyên bố rằng, EU muốn xây dựng một “liên minh vì tương lai” với Canada, vượt ra ngoài khuôn khổ Hiệp định Kinh tế và Thương mại toàn diện (CETA). Nhà lãnh đạo EC còn “bật đèn xanh” để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU.

Đáp lại tín hiệu từ phía EU, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết đang thúc đẩy việc nâng cấp quan hệ với EU theo hướng xây dựng một liên minh độc đáo và vượt ra ngoài khuôn khổ quan hệ thương mại, trong bối cảnh Ottawa tìm cách củng cố các mối liên kết với châu Âu. Ottawa khẳng định không có ý định trở thành thành viên chính thức của EU, song đang xem xét một khuôn khổ hợp tác mới, trong đó có khả năng Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU.

Nền tảng quan hệ EU-Canada đã được xây dựng từ lâu. CETA, được áp dụng tạm thời từ năm 2017, đã góp phần thúc đẩy mạnh thương mại song phương. Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động, các nền kinh tế đang chạy đua tìm kiếm nguồn cung khoáng sản chiến lược và khả năng duy trì sản xuất trong khủng hoảng, quan hệ giữa hai bên đã được điều chỉnh mạnh mẽ.

Một trong những động lực quan trọng nhất của việc xây dựng quan hệ đối tác mới là tính bổ sung về nguồn lực. Canada sở hữu nguồn tài nguyên lớn, trong đó có nhiều khoáng sản quan trọng đối với công nghiệp quốc phòng, chuyển đổi năng lượng và công nghệ cao. EU lại có nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung và hai bên đang hướng tới quan hệ hợp tác ngày càng chặt chẽ nhằm ứng phó với sức ép và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Nếu khoáng sản là đầu vào vật chất, thì công nghệ có thể trở thành chất keo gắn kết quan hệ EU-Canada trong dài hạn. Hai bên đã ký thỏa thuận đối tác kỹ thuật số (Digital Partnership) từ năm 2023, với các lĩnh vực hợp tác như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, quản trị dữ liệu và nghiên cứu.

Hội đồng Đối tác số EU-Canada đã xác định AI, ví điện tử, kết nối quốc tế an toàn và an toàn trực tuyến là những lĩnh vực ưu tiên hợp tác. Điều này càng khẳng định mạnh mẽ rằng, hợp tác công nghệ không chỉ nhằm thúc đẩy thương mại mà còn liên quan chủ quyền công nghệ. EU muốn giảm sự phụ thuộc công nghệ có thể trở thành rủi ro an ninh, Canada cũng có lợi ích khi mở rộng mạng lưới công nghệ và nghiên cứu.

Canada và EU đang chuẩn bị cho các cuộc đàm phán tại Montreal vào cuối tháng 10 với kỳ vọng có thể cụ thể hóa đề xuất đưa quan hệ hai bên lên “mức cao nhất có thể” của Chủ tịch EC. Theo kế hoạch, hai bên sẽ công bố một loạt thỏa thuận nhằm làm sâu sắc hợp tác trên các lĩnh vực thương mại số, khoáng sản quan trọng, năng lượng, công nghệ và ứng phó cháy rừng.

Hai bên dự kiến ký thỏa thuận thương mại số, tăng hợp tác giữa các cơ quan cạnh tranh và cho phép Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) đầu tư vào các dự án khoáng sản quan trọng của Canada. EU và Canada xác định khả năng hợp tác về các chuỗi cung ứng năng lượng đa dạng và đáng tin cậy, bao gồm LNG, năng lượng tái tạo, hydrogen carbon thấp và công nghệ sạch.

Với những lợi thế có thể bổ sung cho nhau, sự phối hợp hiệu quả sẽ giúp quan hệ EU-Canada vượt khỏi khuôn khổ một hiệp định thương mại tự do và trở thành một trong những cấu trúc hợp tác đáng chú ý của không gian xuyên Đại Tây Dương.