Điểm tựa Săm Pun

Đường lên Săm Pun quanh co, hiểm trở men theo sườn núi đá tai mèo, dưới là hẻm vực sông Nho Quế.

Trong câu chuyện về Săm Pun, ký ức của ông Hoàng Tựt, nguyên Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh, mở ra một lát cắt dữ dội của những ngày chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1979. Khi ấy, Săm Pun là tuyến đầu nóng bỏng, nơi mỗi mỏm đá, triền núi đều in dấu chân người lính giữ đất biên thùy. Gần nửa thế kỷ trở lại chiến trường xưa, ông không giấu được niềm xúc động xen lẫn tự hào khi nhắc về những cuộc hành quân vượt núi, băng rừng; những lần vượt sông Nho Quế buốt lạnh để tiếp cận đơn vị; những đêm trường gió hú giữa lưng chừng đá và những ngày “nếm mật nằm sương, mưa dầm, cơm vắt” khi trinh sát bám tuyến dài ngày. Ký ức ấy, với ông, không chỉ là quá khứ, mà là một phần máu thịt của vùng đất này.

Săm Pun hôm nay vẫn mang nguyên dáng vẻ khắc nghiệt. Mùa đông như kéo dài bất tận, sương muối phủ trắng sườn núi, ánh mặt trời hiếm khi ló rạng, có lúc nước cũng đóng băng. Cái lạnh không chỉ đến từ nhiệt độ hạ thấp, mà từ những luồng gió hun hút thổi ngược lên từ sông Nho Quế. Gió len qua mái nhà, lùa qua khe cửa, quẩn quanh trên các sườn đá suốt ngày đêm, trở thành một phần quen thuộc của đời sống. Người vùng cao vẫn truyền nhau câu ví: “Đầu năm sương muối, cuối năm gió nồm”, hay “Ruồi vàng, bọ chó, gió Thượng Phùng” như một cách nói mộc mạc nhưng đủ sức khắc họa hết cái gian khó của miền đá.

Giữa khắc nghiệt ấy, con người Săm Pun vẫn bền bỉ bám đất, bám bản. Ông Lưu Văn Lèng, người có uy tín ở thôn Mỏ Phàng, cũng là bạn chiến đấu năm xưa của ông Tựt, vẫn sống như cây sa mộc bám đá giữa miền biên viễn. Cả đời gắn với Săm Pun, ông thuộc từng khe đá, từng luồng gió, từng đợt rét cắt da, cắt thịt. Ông kể, có những năm rét kéo dài, ngô vừa nhú mầm đã quắt lại vì gió lạnh, trâu bò phải che chắn kín, đốt lửa sưởi ấm giữa chuồng. Đất không có nương lớn, phải chắt chiu từng gùi nước từ khe núi xa. Gian nan là vậy, nhưng chưa bao giờ ông nghĩ rời bản. Bởi với ông, mảnh đất này không chỉ để mưu sinh, mà còn là nơi giữ làng, giữ biên cương.

Đời sống của người dân Săm Pun đổi thay từng ngày nhờ sự chăm lo của chính quyền địa phương và Bộ đội Biên phòng.

Gian khó ở Săm Pun không còn là nỗi than thở, mà đã hun đúc nên nét tính cách gan góc, bền bỉ của con người trước thiên nhiên. Những năm qua, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, vùng biên này đang dần thay da đổi thịt: những con đường mở xuyên qua núi đá, điện lưới về đến từng bản, trường lớp, trạm y tế ngày một khang trang. Từ thực tiễn chuyển mình ấy, định hướng phát triển cũng chính quyền xã Sơn Vĩ xác lập rõ ràng.

Những năm qua, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, vùng biên này đang thay da đổi thịt từng ngày: đường lớn đã mở vượt qua núi, điện lưới về đến từng bản, trường lớp, trạm y tế dần khang trang hơn…Từ thực tiễn chuyển mình ấy, định hướng phát triển cũng được xác lập rõ ràng. Đồng chí Nguyễn Huy Sắc, Bí thư Đảng ủy xã cho biết, địa phương đang tập trung phát triển kinh tế biên mậu, nông nghiệp hàng hóa gắn với du lịch, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững; đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, xã chú trọng khai thác hiệu quả Cửa khẩu Săm Pun (Việt Nam) - Điền Bồng (Trung Quốc), coi đây là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng biên.

Giữa triền đá xám, ngôi trường Nội trú liên cấp Tiểu học và THCS đang dần thành hình trên diện tích 3,7 ha, quy mô 31 lớp học với hơn 1.000 học sinh. Để có mặt bằng xây dựng, hàng nghìn khối đá cứng đã được khoan phá, mở lối cho những dãy phòng học kiên cố vươn lên giữa núi. Với cô Thào Thị Dợ, giáo viên điểm trường Mỏ Phàng, đó không chỉ là một công trình, mà là giấc mơ đã thành hiện thực. “Ngôi trường khang trang này sẽ xóa dần những lớp học tạm bợ ở các điểm lẻ, giúp thầy và trò bớt khó khăn. Từ đây, chất lượng dạy và học sẽ được nâng lên, mở ra một tương lai tốt đẹp hơn cho học sinh miền biên viễn”, cô xúc động nói.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu Săm Pun tuần tra giữa thời tiết băng giá.

Đồn Biên phòng cửa khẩu Săm Pun hiện quản lý hơn 23 km đường biên với 35 cột mốc. Dù địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, cán bộ, chiến sĩ luôn duy trì nghiêm chế độ trực sẵn sàng chiến đấu, tăng cường tuần tra, kiểm soát, quản lý chặt chẽ đường biên, mốc giới, kịp thời phát hiện, xử lý các tình huống phát sinh, giữ vững an ninh trật tự khu vực biên giới. Thiếu tá Hùng Đình Ngọc, Chính trị viên phó chia sẻ: “Chúng tôi luôn khắc ghi và biết ơn sâu sắc những thế hệ cha anh đi trước đã không tiếc máu xương giữ vững từng tấc đất biên thùy. Sự hy sinh ấy là nền tảng để những người lính hôm nay tiếp bước. Dù trong bất cứ điều kiện nào, cán bộ, chiến sĩ vẫn xác định rõ trách nhiệm, bám biên, bám mốc, giữ vững chủ quyền

Chúng tôi theo chân tổ tuần tra biên phòng lên cột mốc 462, con đường mòn bám theo sườn núi hiện ra đầy thử thách. Một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút. Mùa đông, con đường ấy như dải lụa lạnh buốt, có lúc nhiệt độ hạ xuống 0 độ C, băng tuyết phủ trắng mặt đường. Giữa gian khó, bước chân người lính quân hàm xanh vẫn đều đặn, vững vàng, in dấu qua từng cung đường đá. Thượng úy Dương Minh Kéo tâm sự: “Chỉ cần thấy đồng bào yên ấm, cột mốc đứng vững, tôi cảm thấy hạnh phúc. Đó là biểu tượng của độc lập, là máu xương cha ông đã đổ xuống để gìn giữ.”

Không chỉ chắc tay súng nơi tuyến đầu, những người lính biên phòng còn là điểm tựa vững chắc của đồng bào vùng biên. Những năm qua, cùng với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, cán bộ, chiến sĩ đơn vị đã tích cực tham gia công tác dân vận, hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, ổn định đời sống. Từ những hướng dẫn cụ thể trong sản xuất, chăn nuôi, nhiều mô hình kinh tế hộ gia đình đã hình thành, mở ra sinh kế bền vững. Bà Già Thị Lía, thôn Tràng Hương phấn khởi chia sẻ: “Nhờ bộ đội biên phòng hướng dẫn, nhiều gia đình trong bản đã biết làm ăn, cuộc sống dần ổn định, thu nhập cải thiện rõ rệt.”

Giữa sân Đồn cửa khẩu Săm Pun, cột mốc (cũ) số 476 - dấu tích được cắm theo Hiệp ước Pháp - Thanh (năm 1887) - được gìn giữ như một chứng nhân nhắc nhở về giai đoạn nhiều biến động của lịch sử dân tộc. Trong lần lên thăm, làm việc tại đơn vị, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Hầu A Lềnh đã dừng lại khá lâu trước cột mốc, đồng thời nhấn mạnh: “Giữ vững chủ quyền biên giới không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng vũ trang, mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân. Phải giữ được dân, nâng cao đời sống của người dân, thì biên giới mới thực sự vững chắc”.

Lời nhắc ấy không chỉ là một định hướng, mà còn là thông điệp xuyên suốt từ quá khứ đến hiện tại. Giữa miền đá và gió khắc nghiệt, Săm Pun đang từng ngày đổi thay, khi đời sống người dân dần được nâng lên, khi niềm tin được vun bồi từ chính sự gắn bó giữa chính quyền, lực lượng biên phòng và đồng bào nơi cực Bắc.

Ghi chép: Hoàng Hà