Chọn nghề

Trường THPT Yên Hoa tổ chức tư vấn hướng nghiệp, giúp học sinh định hướng lựa chọn ngành nghề và đăng ký nguyện vọng phù hợp.

Vừa qua, Bộ GĐ&ĐT công bố loạt điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2026 với tiêu chí tăng minh bạch và thu hẹp khoảng cách giữa các phương thức xét tuyển. Đáng chú ý là, thí sinh sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển phải đạt tối thiểu 15/30 điểm cho tổ hợp ba môn. Trong đó, môn Toán, Ngữ văn phải chiếm ít nhất 1/3 tổng điểm; thí sinh chỉ được đăng ký xét tuyển được giới hạn tối đa 15 nguyện vọng, thay vì không giới hạn như trước đây. Ở phương thức xét tuyển học bạ, Bộ yêu cầu sử dụng kết quả học tập của cả 6 học kỳ THPT; đồng thời, tổng điểm cộng ưu tiên và khuyến khích không vượt quá 3 điểm, nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa các nhóm thí sinh.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GĐ&ĐT: Phương thức xét tuyển học bạ đã được áp dụng hơn 10 năm, chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển và chủ yếu dựa trên kết quả học tập của học sinh lớp 12. Từ thực tế đó, những điều chỉnh của Bộ GĐ&ĐT giúp chuẩn hóa đầu vào, bảo đảm công bằng giữa các phương thức xét tuyển và phản ánh đúng năng lực của thí sinh. Những thay đổi này không chỉ tác động trực tiếp đến cách thức lựa chọn, đăng ký nguyện vọng của thí sinh mà còn tạo ra sự dịch chuyển trong tư duy chuẩn bị kỳ thi.

Một điểm mới khác trong Quy chế là các trường Đại học được giới hạn tối đa 5 phương thức xét tuyển (ngoài diện tuyển thẳng), nhằm tránh dàn trải và tăng tính minh bạch. Đối với khối trường thuộc lực lượng vũ trang, phương thức tuyển sinh cũng có sự điều chỉnh có chọn lọc. Cụ thể, các trường Quân đội dự kiến tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực riêng, mở thêm kênh xét tuyển mới cho thí sinh. Trong khi, các trường Công an tiếp tục duy trì phương thức tuyển sinh kết hợp với kỳ thi đánh giá của ngành và xu hướng giảm chỉ tiêu đào tạo.

Đại tá, TS. Nguyễn Đăng Khoa, Phó Giám đốc Học viện Biên phòng chia sẻ, việc nhà trường tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực nhằm lựa chọn thí sinh không chỉ dựa vào điểm số mà còn ở năng lực toàn diện, bản lĩnh và khả năng thích ứng. Khi phương thức tuyển sinh ngày càng chọn lọc, tỷ lệ cạnh tranh giữa các thí sinh cũng sẽ tăng lên. Điều này đòi hỏi thí sinh phải có sự chuẩn bị sớm, rõ định hướng nếu muốn theo đuổi môi trường đào tạo đặc thù của Quân đội.

Như vậy, công tác tuyển sinh đại học năm nay được siết chặt hơn, đòi hỏi thí sinh phải sớm xác định rõ mục tiêu và lộ trình học tập của mình. Tại Tuyên Quang, nơi điều kiện và kết quả học tập giữa các vùng còn nhiều chênh lệch, yêu cầu này càng trở nên rõ nét hơn, đòi hỏi các trường phải chủ động điều chỉnh cách tiếp cận trong ôn tập và định hướng cho học sinh của mình.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học là thước đo quan trọng đánh giá kết quả học tập của học sinh, đồng thời phản ánh chất lượng dạy và học của các nhà trường. Trước những điểm mới trong quy chế tuyển sinh, Sở GD&ĐT đã chỉ đạo các nhà trường chủ động điều chỉnh kế hoạch giảng dạy, xây dựng chương trình ôn tập bám sát đề thi minh họa, đồng thời tăng cường tổ chức các kỳ thi khảo sát để đánh giá, kịp thời điều chỉnh phương án ôn luyện hiệu quả.

Ông Lâm Thế Hùng, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh cho biết, năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh có trên 17 nghìn học sinh lớp 12 tại 91 trường THPT và Trung tâm Giáo dục thường xuyên. Trên cơ sở các văn bản hướng dẫn của Bộ GD&ĐT và nắm bắt những điểm mới trong Quy chế thi, Sở GD&ĐT đã tổ chức cho tất cả 75 trường THPT thi thử tốt nghiệp lần 1. Căn cứ vào kết quả thi, các đơn vị trường học phân loại học sinh để ôn tập theo từng nhóm trình độ, chỉ đạo giáo viên tích cực phân loại học sinh để có biện pháp hỗ trợ phù hợp. Dự kiến cuối tháng 4 này sẽ tiếp tục thi thử lần 2 để các giáo viên tư vấn hướng nghiệp, hỗ trợ học sinh chọn ngành, chọn khối thi phù hợp với năng lực cá nhân.

Nhằm thích ứng với những đổi mới của kỳ thi, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Hà Giang đã chủ động triển khai kế hoạch ôn luyện từ đầu tháng 11/2025. Năm học này, nhà trường có 158 học sinh lớp 12, được tổ chức thành 5 lớp. Bám sát chỉ đạo của cấp trên, nội dung ôn tập được điều chỉnh sát với định hướng đề thi, giúp học sinh có tâm thế vững vàng nhất.

Cô giáo Phạm Thị Hà, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Công tác ôn tập được Ban Giám hiệu phân công cho giáo viên triển khai từ sớm, bảo đảm tính chủ động và đồng bộ. Trong đó, các môn Ngữ văn và Toán được ưu tiên củng cố trong giờ học chính khóa, với mục tiêu giúp học sinh đạt tối thiểu 1/3 tổng điểm theo yêu cầu mới. Đối với các môn tự chọn, nhà trường căn cứ kết quả thi thử và nguyện vọng của học sinh để tổ chức ôn tập vào buổi thứ hai và sáng thứ Bảy, qua đó vừa phân hóa đối tượng, vừa nâng cao hiệu quả ôn luyện”.

Những ngày này, không khí ôn thi tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang diễn ra khẩn trương, nền nếp. Cô Nguyễn Thị Hằng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Với 323 học sinh lớp 12, nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập bám sát cấu trúc đề thi và những điểm mới trong quy chế của Bộ GD&ĐT, đồng thời tổ chức các đợt kiểm tra, thi thử để đánh giá chính xác năng lực học sinh. Trên cơ sở đó, học sinh được phân loại theo từng nhóm để triển khai phương án ôn tập phù hợp.

Định hướng nghề nghiệp, đăng ký nguyện vọng phù hợp là bước quan trọng giúp học sinh lựa chọn đúng hướng đi, tự tin bước vào giảng đường đại học.

Trước những điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh, các cơ sở đào tạo đại học trên địa bàn tỉnh cũng chủ động tiếp cận, đồng hành cùng thí sinh ngay từ sớm. Không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, các trường đẩy mạnh tư vấn hướng nghiệp, giới thiệu chương trình đào tạo và hướng dẫn học sinh xây dựng phương án đăng ký nguyện vọng phù hợp với năng lực và điều kiện thực tế.

Trong bối cảnh đó, Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Hà Giang cũng xây dựng phương án tuyển sinh linh hoạt cho năm học 2026 - 2027, với mục tiêu tuyển hơn 900 sinh viên ở 6 ngành học và 5 chương trình liên kết đào tạo. Bám sát quy định của bộ, Phân hiệu áp dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển, trong đó các ngành ngoài sư phạm được thiết kế theo hướng mở, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học sinh, đặc biệt là học sinh dân tộc thiểu số có cơ hội học tập ở bậc đại học.

Bà Đinh Thị Thu Hà, Trưởng phòng Đào tạo Phân hiệu Đại học Thái Nguyên cho biết: “Hiện Phân hiệu có khoảng 3.100 sinh viên, trong đó hơn 80% là đồng bào dân tộc thiểu số. Những điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh giúp chúng tôi lựa chọn được thí sinh có chất lượng tốt hơn. Trên cơ sở đó, nhà trường chủ động mở các ngành đào tạo mới gắn với nhu cầu thực tiễn như: Sư phạm tiếng Mông. Trong quá trình đào tạo, chúng tôi tăng cường định hướng nghề nghiệp cho sinh viên thông qua các học phần về khởi nghiệp, đồng thời kết nối với doanh nghiệp tạo điều kiện thực tập, trải nghiệm thực tế. Trong năm 2024, tỷ lệ sinh viên hệ cao đẳng ra trường có việc làm đạt khoảng 90%”.

Ngoài các cơ sở đào tạo đại học, các trường THPT trên địa bàn cũng chủ động đẩy mạnh công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh, các buổi hướng nghiệp được tổ chức theo từng chủ đề vào sáng thứ Hai hằng tuần. Trong khi đó, Trường THPT Chuyên triển khai chương trình trải nghiệm, hướng nghiệp với thời lượng 105 tiết/năm. Thông qua đó, học sinh được cung cấp thông tin về ngành nghề đào tạo, phương thức xét tuyển, hiểu hơn nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai. Em Hoàng Cảnh Nhân, lớp 12 chuyên Anh chia sẻ: “Từ sự định hướng của thầy cô và quá trình tìm hiểu, em đã đăng ký săn học bổng tại 3 trường đại học quốc tế. Hiện cơ hội trúng tuyển của em khá khả quan”.

Kỳ tuyển sinh đại học năm 2026 đặt ra nhiều băn khoăn cho học sinh trong việc lựa chọn ngành học khi thị trường lao động đang chịu tác động mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo (AI). Sự phát triển của công nghệ số mở ra cơ hội lớn cho các ngành điện tử, công nghệ thông tin, tự động hóa, nhưng cũng đòi hỏi người học phải có năng lực thích ứng và tư duy linh hoạt. Tại Tuyên Quang, các cơ sở giáo dục đang tăng cường định hướng nghề nghiệp, kết nối đào tạo với nhu cầu thực tiễn, giúp học sinh không chỉ chọn ngành theo xu hướng mà còn phù hợp với năng lực bản thân. Trong bối cảnh đó, lựa chọn đúng hướng đi ngay từ đầu sẽ là chìa khóa để mỗi học sinh tự tin bước vào tương lai.

Tôi cho rằng định hướng nghề nghiệp cần bắt đầu từ sớm, gắn với nhu cầu của thị trường lao động chất lượng cao trong bối cảnh Trí tuệ nhân tạo và công nghệ số phát triển mạnh mẽ. “Khi lựa chọn ngành học, học sinh cần hình dung rõ vị trí việc làm trong tương lai, đặc biệt ở các lĩnh vực có nhu cầu nhân lực lớn như công nghệ, tự động hóa, kinh tế số. Điều này giúp các em xác định mục tiêu học tập, chủ động trang bị kỹ năng và nâng cao khả năng thích ứng ngay từ khi bước vào giảng đường đại học” - Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương.

Đứng trước những đổi mới của quy chế tuyển sinh 2026, sự chủ động của ngành giáo dục và các nhà trường không chỉ là điểm tựa cho học sinh, mà còn khẳng định tư duy thích ứng trước kỷ nguyên số. Định hướng nghề nghiệp sớm chính là chìa khóa để thế hệ trẻ hóa giải thách thức, biến áp lực thi cử thành động lực khẳng định bản thân và kiến tạo tương lai.

Hoàng Hà