Bộ Công an cảnh báo thủ đoạn lừa đảo bằng AI và Deepfake

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng Bộ Công an, người phát ngôn Bộ Công an trả lời tại họp báo. Ảnh: Đình Hiệp

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản cho biết, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ mang lại nhiều cơ hội, lợi ích nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Đây là vấn đề của cả thế giới, không riêng của Việt Nam.

Tình trạng lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật là một vấn đề mang tính chất quy luật. Trong đó, ở đâu có hoạt động kinh tế - xã hội sôi động, sẽ nảy sinh hoạt động lợi dụng vi phạm pháp luật và không gian mạng đang trở thành môi trường cũng như phương tiện cho các hoạt động phạm pháp.

Trước những vấn đề này, Bộ Công an luôn chủ động từ sớm và tổ chức quyết liệt các mặt công tác phòng ngừa, đấu tranh. Trong đó, Bộ tập trung vào 4 nhóm giải pháp, trước tiên là hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là xây dựng quy định để xử lý các hành vi mới xuất hiện trên không gian số, trên môi trường số.

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản cho biết, Việt Nam đã xây dựng được Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng sửa đổi, đang dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó, có nhiều quy định liên quan đến việc xử lý các hành vi lợi dụng công nghệ như AI, Deepfake để tạo dựng, phát tán các thông tin sai sự thật.

Bộ Công an cũng phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng và tham mưu để triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo và đã được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1-3-2026. Trong đó, có những điều khoản quy định rất rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo, như: Cấm lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người, cấm thu thập sử dụng dữ liệu trái quy định pháp luật...

Nhóm giải pháp thứ hai là tăng cường các giải pháp quản trị trí tuệ nhân tạo. Công tác quản trị này tập trung vào 4 nhóm lớn: Một là, kiểm soát các thuật toán; hai là, gắn nhãn nội dung AI (Bộ Công an phối hợp rất chặt với các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chức năng và doanh nghiệp công nghệ để triển khai nội dung này); ba là triển khai xác định định danh người dùng trên mạng xã hội, qua đó phòng ngừa và truy nguồn khi có các hoạt động vi phạm; bốn là xây dựng không gian mạng an toàn lành mạnh.

Nhóm giải pháp thứ ba là các biện pháp để đấu tranh xử lý quyết liệt với các loại tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao. Thời gian vừa qua, lực lượng Công an và các đơn vị chức năng, đặc biệt là các đơn vị an ninh mạng, đang làm rất quyết liệt nội dung này.

Nhóm giải pháp thứ tư là đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng và phòng, chống tội phạm mạng, bảo vệ dữ liệu; đặc biệt là tập trung thúc đẩy phê chuẩn Công ước Hà Nội về tội phạm mạng. Bộ Công an sẽ tăng cường các cơ chế hợp tác cả đa phương và song phương, đặc biệt với các nước láng giềng, trong việc phát hiện, đấu tranh xử lý tận gốc tội phạm, xóa bỏ tâm lý trốn tránh trách nhiệm pháp lý bằng cách hoạt động phạm tội ở nước ngoài. Vừa qua, trong các chuyên án, các lực lượng chức năng của Việt Nam đã phối hợp với nước bạn đấu tranh xử lý tận gốc những đối tượng này để tăng cường tính răn đe.

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản khẳng định, đây là những nhóm giải pháp rất lớn và gắn với đó là công tác tuyên truyền.

Để thực hiện hành vi phạm tội trên không gian mạng, nhất là các hành vi lợi dụng công nghệ cao, cần có cả "điều kiện cần" và "điều kiện đủ". Điều kiện cần là các đối tượng phải có môi trường hoạt động là không gian mạng và sử dụng công nghệ để che giấu, ẩn danh, thao túng tâm lý nhằm thực hiện hành vi phạm tội. Tuy nhiên, để hành vi đó thành công, còn cần "điều kiện đủ", mà yếu tố này lại xuất phát từ chính người dân.

“Thực tế cho thấy, các đối tượng lừa đảo thường tập trung khai thác, thao túng ba trạng thái tâm lý của người bị hại. Thứ nhất là tâm lý lo sợ; thứ hai là tâm lý tình cảm và thứ ba là tâm lý hám lợi”, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản chia sẻ.

Vì vậy, Bộ Công an đề nghị mỗi người dân khi tham gia không gian mạng cần xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, đồng thời, nâng cao ý thức tự cảnh giác, tự kiểm tra, xác minh thông tin.

Đặc biệt, khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, người dân nên chủ động kiểm tra, trao đổi và liên hệ với cơ quan chức năng. Cơ quan Công an sẽ có hướng dẫn cụ thể để giúp người dân phòng ngừa hiệu quả các hành vi lừa đảo, vi phạm pháp luật trên không gian mạng.